گفت: مسالهای که خارج از مسیر گفتگویمان می خواهم مطرح کنم و بیشتر جنبه شخصی دارد این است که شما می دانید من یک فرد مذهبی هستم و به صورت یک حقیقت و ضرورت جدی به مذهب می نگرم، ولی همیشه در ضمن اندیشهها و مبارزات سیاسیام این تردید برایم پیش میآید و مرا رنج میدهد که چگونه میان روح مذهبی خود که طبیعتا در نظام اجتماعی و مشی سیاسی حکومتی که ایدهآل من است موثر خواهد بود و اندیشه سیاسی من که بشدت شیفته رژیم حکومتی لائیک است سازش دهم، زیرا به عنوان یک مسیحی طرفدار حکومت مذهبی هستم و به عنوان یک دموکرات طرفدار حکومت لائیک ؛ این تناقض در من یک کشمکش رنجآوری را به طور دائم پدید آورده است.
گفتم: این یک کشمکش منطقی و ناگزیر است و هیچ راه حلی جز اینکه یکی را انتخاب کنید و دیگری را قربانی آن بسازید به نظر نمیرسد.
گفت: من فکر می کنم با این شدتی که تو اسلام را با عقاید سیاست در آمیختهای این تناقض در تو باید شدیدتر و رنجآورتر باشد مگر اینکه بگوییم تو اصلا به حکومت لائیک معتقد نیستی و این هم بعید است، چون طرز فکر تو و اصلا همینکه اینجا ترا درمیان خود می بینیم نشانه این است که بشدت به دموکراسی و حکومت مردم و آزادی همه انسانها از هر مذهب و نژادی معتقدی آن هم با این شدت و صمیمیت. چه جور هم حکومت اسلامی می خواهی هم حکومت لائیک !؟
یکی دیگربه شوخی: (اشاره به من) حل اینجور تناقضها مشکل نیست: الان لابد ثابت می کند که رژیم اسلامی یعنی خلافت یک نوع حکومت لائیک است!؟
گفتم: به هیچ وجه! خلافت نه تنها یک حکومت لائیک نیست بلکه یک سلطنت جاهلی نژادی است با رنگی از اسلام، خلافت را بر مبنای اسلام استوار نکردند بلکه اسلام را بر مبنای خلافت ساخته و پرداختند؛ اسلام خلفا ، گارد سلطنتی آنان بوده است.
گفت: نه اجازه بده شما عقاید شخصی خود را در اسلام دخالت می دهید؛ یعنی، اسلام عینی و واقعی را معرفی نمی کنید، یک اسلام ذهنی، آنچنانکه یک روح مدرن و یک روشنفکر سوسیالیست و دموکرات آنرا می پسندد بیان می کنی، من معتقدم باید خودت را به واقعیت مقید کنی ، اسلام همان است که هست، که بوده است ، نه آنکه تو دوست داری باشد. فرق است بین رژیم اسلامی که تو یک تحصیلکرده اروپایی و تحت تاثیر فرهنگ سوسیالیستی و ادبیات و عقاید دموکراتیک و انسان دوستانه امروز می پسندی، با اسلامی که محمد در قرن هفتم در مشرق زمین میان اعراب آورده و مردم آن زمان از آن درک و دریافتی داشته اند و آن را عمل می کردهاند.
گفتم: اگر می گذاشتی من حرفم را ادامه بدهم خودت می فهمیدی که این انتقادات درست تو بر من وارد نیست.
گفت: یعنی چه؟ اگر درست است، چرا وارد نیست؟
گفتم: درست است برای اینکه نباید آنچه هست را با آنچه باید باشد در آمیخت و در بیان واقعیت احساسات و ذوق شخصی را له یا علیه آن تاثیر داد اما وارد نیست از این نظر که اگر استدلال مرا گوش بدهی روشن می شد که من چنین خلطی نمی کنم.
گفت: ببخش، گوش می دهم
گفتم: این اعتراض تو که با احساسات هم بیان کردی از اینجا ناشی می شود که وقتی من می گویم حکومت اسلامی ، مقصودم حکومت شخص محمد و دو سه تن از جانشینهای اولیه اش است که تا حد زیادی از او پیروی می کردند ، ولی تو از این اسم به یاد خلافت امپراتوری عثمانی یا اگر تاریخ را دقیقتر بدانی خلافت اسپانیا و بغداد و سوریه می افتی؛ یعنی رژیمهایی که مسلمانان روشنفکر بیشتر از شما نسبت بدانها کینه می ورزند.
اول باید ببینیم حکومت مذهبی چیست؟
حکومت مذهبی رژیمی است که در آن به جای رجال سیاسی ، رجال مذهبی (روحانی) مقامان سیاسی و دولتی را اشغال می کنند و به عبارت دیگر حکومت مذهبی یعنی حکومت روحانیون بر ملت.
آثار طبیعی چنین حکومتی یکی استبداد است، زیرا روحانی خود را جانشین خدا و مجری اوامر او در زمین می داند و در چنین صورتی مردم حق اظهار نظر و انتقاد و مخالفت با او ندارند. یک رژیم زعیم روحانی خود را به خودی خود زعیم می داند، به اعتبار اینکه روحانی است و عالم دین، نه به اعتبار رای و نظر و تصویب جمهور مردم، بنابراین یک حکومت غیرمسئول است و این مادر استبداد و دیگتاتوری فردی است و چون خود را سایه و نماینده خدا می داند ، بر جان و مال و ناموس همه مسلط است و در هیچ گونه ستم و تجاوزی تردید به خود راه نمی دهد بلکه رضای خدا را در آن می پندارد؛ گذشته از آن برای مخالفت، برای پیروان مذاهب دیگر حتی حق حیات نیز قائل نیست.
آنها را مغضوب خدا ، گمراه ، نجس و دشمن راه دین و حق می شمارد و هر گونه ظلمی را نسبت به آنان عدل خدایی تلقی می کند. خلاصه حکومت مذهبی همان است که در قرون وسطی کشیشان داشتند و ویکتورهوگو آنرا بدقت ترسیم کرده است.
اما در اسلام چنین بحثی اصولا مطرح نیست زیرا عمال حکومت مذهبی در جامعه اسلامی وجود ندارد. سازمانی به نام روحانیت
"Clerge"
نیست و کسی "روحانی حرفهای" نمی شود. در اسلام میان مردم و خدا واسطه نیست.
هر کس مستقیما با او در تماس است، تحصیل علوم مذهبی در انحصار عده خاصی نیست، تحصیل علم بر هر فردی از زن و مرد به قدر لازم واجب است و اصول اعتقادی مذهب تقلید بردار نیست و تبلیغ مذهبی و اصول اخلاقی یک وظیفه عینی و عمومی است و افراد خاصی رسما مامور این کار نیستند. بنابراین آخوند رسمی، روحانیت رسمی ، مبلغ رسمی، مقلد رسمی، مفسر رسمی (پ.ن.1)، جانشین رسمی، شفیع و واسطهی رسمی وجود ندارد، همه سربازند و در عین حال مبلغ خلق و رابط با خالق و متفکر منفرد و مستقل و مسوول اعمال و عقاید و مذهب خویش. این است آن بعد اندیویدوآلیستی و لیبرالیسم انفرادی اسلام که امریکا افتخار خود را در انتساب دروغین خود بدان مکتب می داند و این است مبنای دموکراسی انسانی که آزادی فرد در برابر قدرت و مرکزیت جامعه تامین می شود.
---------------------------
پ.ن.1 : درست است که در اثر پیچیدگی مسائل و گسترش جامعه گروهی مشخص به نام "علمای مذهبی" طبیعتا به وجود آمده اند ؛ ولی اینها روحانیون طبیعی هستند نه رسمی ، قابل انتقاد و اعتراضاند نه قدیس و معصوم و مصون و غیر مسوول. اگر دفاع از محله ای را به تمام افراد محله واگذارند باز به طور طبیعی کسانی که ورزیدگی و شهامت و نیرومندی بیشتری دارند در برابر تجاوزات خارجی سهم بیشتر و مسوولیت سنگینتری را عملا در دفاع به عهده می گیرند و مردم هم آنها را به عنوان قهرمانان طبیعی و منتخب خود تلقی می کنند ولی اینها منتخب و مسوول و مدافع طبیعی هستند، اینها پاسبان دولتی نیستند که اگر مردنی و عملی و ترسو و همدست دزد هم که باشند باز لباس رسمی و چوب رسمی قانون و استخدام رسمی و ماموریت رسمی ، او را مدافع رسمی محله کرده باشد و کسی هم حق عزل او و اعتراض به او را نداشته باشد.
متن فوق از کتاب مذهب علیه مذهب شریعتی (م.آ.22) بود صفحه 204 الی 208 چاپ هفتم انتشارات چاپخش // بحثی بود بین شریعتی و توئین بی که تاریخ آن اوایل دهه 50 می باشد
عنوان متن : توین بی ، تمدن-مذهب
پاورقی از خود دکتر شریعتیست
مطالب گفته شده در متن و بخصوص و بخصوص پاورقی در مقایسه با وضع موجود الان جای مداقه و بحث فراوان دارد که به شما واگذار می کنم
نظرات ()
